Wet- en regelgeving in de kinderopvang
De Wet kinderopvang stelt regels waar kinderopvangorganisaties minimaal aan moeten voldoen voor goede en veilige opvang. Ook de tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang (de kinderopvangtoeslag) en het adviesrecht van de oudercommissie wordt geregeld in de Wet kinderopvang.
De kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang worden vervolgens nader uitgewerkt in diverse onderliggende maatregelen en regelingen. Net als de wet zelf, zijn ook alle onderliggende besluiten en ministeriële regelingen wettelijke voorschriften waarvan ondernemers niet mogen afwijken.
Deze pagina schetst de juridische structuur van de wet en regelgeving. Informatie over de praktische toepassing van deze wet- en regelgeving staat in (meer) begrijpelijkere taal uitgelegd in alle thema’s binnen onze kennisbank.
Wet, Besluiten of Regeling, wat staat waar?
Er bestaan verschillende soorten regels, waarbij de ene regel de andere aanvult, of meer gedetailleerd uitwerkt. Een wet is de ‘hoogste’ regel, vastgesteld door de regering en het parlement. Sommige onderwerpen worden in de wet alleen in grote lijnen uitgelegd. Daarom zijn er aanvullende regels nodig.
Deze staan in één een of meer algemene maatregel van bestuur (AMvB), ook wel ‘Besluit’ genoemd. Hierin wordt de wet verder uitgewerkt.
Daarnaast zijn er ministeriële regelingen. Dit zijn nog gedetailleerdere regels, die praktische uitleg geven over specifieke onderwerpen. Ze worden door een minister of staatssecretaris vastgesteld, wat betekent dat de ministerraad en de Tweede en Eerste Kamer niet betrokken zijn bij het opstellen van deze vorm van wetgeving, wat het besluitvormingsproces versnelt.
De Wet kinderopvang
In de Wet kinderopvang, Hoofdstuk 1, staan in brede zin eisen, rechten en plichten over de volgende onderwerpen opgenomen:
Verantwoorde kinderopvang
De Wet kinderopvang stelt dat elke kinderopvangorganisatie moet zorgen voor ‘verantwoorde kinderopvang’: een veilige en gezonde omgeving waarin kinderen zich emotioneel veilig voelen en zich persoonlijk, sociaal en moreel kunnen ontwikkelen (artikel 1.49). Daarom moeten zij hun organisatie, personeel, beleid en voorzieningen zo inrichten dat verantwoorde kinderopvang daadwerkelijk wordt waargemaakt (artikel 1.50,
lid 1). De oudercommissie heeft adviesrecht op de manier waarop de ondernemer dit doet.
Oudercommissie in de Wet kinderopvang
In Afdeling 3, Paragraaf 3 van hoofdstuk 1 in de Wet kinderopvang staan alle wettelijke eisen ten aanzien van de oudercommissie. Lees meer informatie over de Oudercommissie op onze themapagina.
Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's)
De kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang staan nader uitgewerkt in onderliggende AMvB’s, Besluit genoemd. De belangrijkste AMvB voor de dagelijkse kinderopvangpraktijk op de groep is het Besluit kwaliteit kinderopvang. De andere AMvB’s regelen zaken als registratie, kinderopvangtoeslag en toezicht.
Het Besluit kwaliteit kinderopvang
Het Besluit kwaliteit kinderopvang regelt nagenoeg alle kwaliteitseisen voor de dagelijkse praktijk van dagopvang en buitenschoolse opvang in kindercentra (Hoofdstuk 2) op gebied van:
- Pedagogisch beleid en kwaliteit
- Veiligheids- en gezondheidsbeleid (o.a. het vierogenprincipe)
- Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
- Opleidingseisen en inzet van pedagogisch professionals, pedagogisch beleidsmedewerkers/coaches, stagiairs en beroepskrachten in opleiding
- Beroepskracht-kindratio (BKR)
- Inzet pedagogisch beleidsmedewerkers
- Stabiliteit van de opvang: groepsgrootte, groepsindeling, stamgroepen/basisgroepen en (tijdelijke afwijking van)
vaste gezichten
- Mentorschap
- Accommodatie en inrichting binnen- en buitenruimten
- Ouderrechten en informatievoorziening
- Kwaliteitseisen voor ouderparticipatiecrèches (Hoofdstuk 2A)
Vanaf 1 juli 2026 staan ook de Nieuwe kwaliteitseisen gastouders en gastouderbureaus opgenomen in het algemene Besluit kwaliteit kinderopvang (Hoofdstuk 3). Voorheen stonden de wettelijke eisen voor de gastouderopvang nog apart uitgewerkt in het Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang en in de gelijknamige Regeling.
Lees meer over Gastouderopvang en de Verbetermaatregelen Gastouderopvang op onze website.
Besluit LRK, buitenlandse kinderopvang en Personenregister kinderopvang
Het Besluit landelijk register kinderopvang, register buitenlandse kinderopvang en personenregister kinderopvang regelt:
- Registratie van opvanglocaties
- Werkwijze Landelijk register kinderopvang (LRK)
- Werkwijze Register buitenlandse kinderopvang
- Werkwijze Personenregister Kinderopvang (PRK)
- Koppeling van medewerkers en structureel aanwezigen aan PRK
Besluit kinderopvangtoeslag
Het Besluit kinderopvangtoeslag bevat alle regels en voorwaarden die de kinderopvangtoeslag bepalen, zoals:
- Berekening van de kinderopvangtoeslag
- Maximum uurtarieven en toeslagpercentages naar inkomen
- Welke opvangkosten meetellen
- Aantal uren dat voor vergoeding in aanmerking komt
- Tegemoetkoming van gemeenten of UWV
Besluit basisvoorwaarden voorschoolse educatie (VE)
In het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie staan de aanvullende kwaliteitseisen waaraan VE moet voldoen. Deze staan nader beschreven in onze kennisbank bij thema [ link toevoegen naar VE info - onder constructie]. Het besluit regelt vooral:
- Hoeveel uren VE een kind moet kunnen krijgen
- Hoeveel en welke medewerkers aanwezig moeten zijn
- Welke kwalificaties zij moeten hebben
- Hoe de kwaliteit van het VE-aanbod wordt geborgd
Alvast goed om te weten: per 1 januari 2027 wijzigen de diploma-eisen voor pedagogisch professionals in de voorschoolse educatie, die daarmee aansluiten bij de kwalificatiemogelijkheden uit de Cao Kinderopvang. Op dat moment wijzigt ook dit Besluit basisvoorwaarden VE.
Besluit verstrekking systematische toezichtinformatie
In de dagelijkse opvangpraktijk zullen ouders weinig merken van het Besluit verstrekking systematische toezichtinformatie. Dit besluit regelt de informatie-uitwisseling tussen gemeenten, GGD’en en het Rijk voor het uitvoeren van het toezicht op de kwaliteit van de opvanglocatie.
Op de themapagina Toezicht & handhaving kinderopvang lees je meer over hoe het toezicht in de praktijk werkt en welke rol ouders en oudercommissies kunnen spelen.
Ministeriële regeling
Ministeriele regelingen worden gebruikt om wetten of AMvB’s concreet uit te werken. Ze bevatten de meest gedetailleerde uitvoeringsregels, bijvoorbeeld specifieke voorwaarden waaraan voldaan moet worden of procedures die gevolgd moeten worden.
Regeling Wet kinderopvang
De Regeling Wet kinderopvang bevat de meest praktische en gedetailleerde regels voor de dagelijkse praktijk van de kinderopvang.
- Uitvoering kinderopvangtoeslag
- Verplichtingen en procedures registratie LRK en PRK
- Opleidings- en kwalificatie-eisen
- Taal- en scholingseisen
- Rekenregels beroepskracht-kindratio (BKR) en personeelsinzet
- Veiligheids- en gezondheidsbeleid
- Pedagogisch beleid en coaching
- Kwaliteitseisen gastouderopvang
- Administratieve voorschriften kindercentra en gastouderbureaus
- Toezicht- en verantwoordingsinformatie
Historie van de Wet kinderopvang
De Wet kinderopvang is er sinds 2005. Door de jaren heen zijn er meerdere aanpassingen aan deze wet gedaan, die de wet gevormd hebben tot wat hij nu is.
|
2005
|
Wet kinderopvang
|
Invoering van de Wet kinderopvang. De verantwoordelijkheid voor kinderopvang verschuift van gemeenten naar het Rijk.
|
|
2015
|
Wet Versterking positie ouders kinderopvang en peuterspeelzalen
|
Versterking van de positie van ouders, waaronder:
- klachtrecht voor ouders;
- uitbreiding van adviesrechten van oudercommissies;
- meer transparantie over inspectierapporten en handhavingsbesluiten in het LRK.
|
|
2018
|
Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK)
|
Aanscherping van bestaande kwaliteitseisen en invoering van nieuwe kwaliteitseisen voor kinderopvang. De maatregelen zijn gefaseerd ingevoerd tussen 2018 en 2023.
|
|
2018
|
Wet Harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
|
Voor peuterspeelzalen gaan dezelfde kwaliteitseisen gelden als voor kinderdagverblijven.
|
|
2026
|
Nieuwe kwaliteitseisen gastouderopvang
|
Nieuwe kwaliteitseisen voor gastouders en gastouderbureaus om de kwaliteit van de gastouderopvang te verbeteren.
|
Andere wetgeving in de kinderopvang
Naast de Wet kinderopvang moeten houders van een kinderopvangorganisatie zich aan een breed pakket van ander wet- en regelgeving houden. In de praktijk gaat dit om vijf hoofdgebieden:
- Kwaliteit en veiligheid (de Voedsel- en Warenwet)
- Gebouw en brandveiligheid (de Omgevingswet, het Bouwbesluit)
- Privacy (de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG))
- Arbeidsrecht (de Arbowet, WAZO, Arbeidstijdenwet)
- Contracten (o.a. Wet Van Dam).
Hieronder lichten we een aantal voor ouders duidelijk zichtbare wetten toe:
Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG)
Kinderopvangorganisaties verwerken veel persoonsgegevens van kinderen en ouders, denk aan: contractgegevens, medische informatie, foto’s en video’s en gegevens over de ontwikkeling van kinderen. Daarom moeten opvangorganisaties voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) waaronder; een rechtsgrond voor gegevensverwerking, passende beveiliging, privacyverklaringen en afspraken met leveranciers van ouderapps en administratiegegevens. Lees ook: Digitale veiligheid in de kinderopvang
Wet Van Dam: opzegtermijn contract
De Wet Van Dam geldt voor alle contracten die met consumenten worden gesloten en is daarmee ook van toepassing op contracten in de kinderopvang, inclusief gastouderopvang. De wet bepaalt dat consumenten hun langlopende contracten op elk moment mogen opzeggen met een opzegtermijn van maximaal één maand. Lees meer over contracten in de kinderopvang.
Voedselveiligheid, hygiëne en infectieziekten
Kindercentra moeten zich houden aan de Warenwet die eisen stelt aan de voedselveiligheid in de kinderopvang. Er is geen aparte wetgeving voor hygiëne in de kinderopvang, maar organisaties moeten wel aantoonbaar hygiënisch werken. Daarbij wordt veelal gebruik gemaakt van de richtlijnen van het RIVM.
Geen GGD Toezicht op naleving andere wetgeving
De GGD-inspecteur toetst enkel of de opvanglocatie voldoet aan de kwaliteitseisen uit de Wet Kinderopvang en onderliggende regelgeving, niet op de overige wetgeving. De manier waarop een organisatie alle overige wet- en regelgeving toepast in de praktijk, heeft echter wel gevolgen voor de algehele kwaliteit en veiligheid van een opvanglocatie. Oftewel, voor kwaliteitseisen die wél onder de Wet kinderopvang vallen. Meld zorgen over niet (goed) naleven van deze regels dan ook gerust als signaal bij de GGD.